Қазіргі таңда қоғамда алаңдаушылық туғызып отырған өзекті мәселелердің бірі – лудомания, яғни құмар ойынға тәуелділік. Бұрын бұл құбылыс көбіне казино мен ойын автоматтарымен байланыстырылса, бүгінде интернеттің дамуы және онлайн букмекерлік платформалардың көбеюі оның ауқымын одан әрі кеңейтті. Мамандар лудоманияны адамның психологиялық, әлеуметтік және материалдық жағдайына елеулі зиян келтіретін мінез-құлықтық тәуелділік түрі ретінде қарастырады.
Құмар ойындарға қызығушылық бастапқыда қарапайым ойын-сауық ретінде көрінгенімен, уақыт өте келе ол адамның күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналуы мүмкін. Тәуелділікке ұшыраған адам ұтылған қаражатын қайтаруға деген үмітпен қайта-қайта ойынға салынады. Алайда, мұндай әрекет көбіне қаржылық шығындардың артуына, қарыздың көбеюіне және тұрмыс деңгейінің төмендеуіне алып келеді.
Сарапшылардың пікірінше, лудоманияның таралуына бірнеше фактор әсер етеді. Олардың қатарында онлайн құмар ойындардың қолжетімділігі, агрессивті жарнама, жеңіл жолмен табыс табуға ұмтылыс және қаржылық сауаттылықтың төмендігі бар. Қазіргі таңда смартфон мен интернетке қолжетімділігі бар кез келген адам бірнеше минут ішінде букмекерлік платформаға тіркеліп, бәс тіге алады. Бұл өз кезегінде тәуелділік қаупін күшейтіп отыр.
Статистикалық деректерге сүйенсек, елімізде құмар ойындарға тұрақты түрде қатысатын азаматтар саны 400 мыңға жуық деп бағаланады. Сонымен қатар, 2024 жылдың соңына қарай 170 мыңнан астам қазақстандық өзін құмар ойындар мен бәс тігуден ерікті түрде шектеген. Бұл көрсеткіштер лудомания мәселесінің қоғамда кең таралғанын және оған қарсы күрес шараларын күшейтудің маңыздылығын көрсетеді.
Психологтардың айтуынша, лудоманияның алғашқы белгілері бірден байқала бермейді. Адам ойынға бөлетін уақытын көбейтеді, ұтылған ақшасын қайтаруға тырысады, қаржылық мәселелерін жақындарынан жасырады және шығын көлемін бақылаудан шығарады. Уақыт өте келе бұл тәуелділік адамның оқуына, жұмысына және отбасылық қарым-қатынасына кері әсер ете бастайды. Көптеген жағдайда лудомандар қарызға батып, банктер мен микроқаржы ұйымдарынан несие алуға мәжбүр болады.
Мамандар лудоманияның тек қаржылық емес, психологиялық зардаптары да ауыр екенін атап көрсетеді. Құмар ойындарға тәуелді адамдар арасында күйзеліс, мазасыздық, ашушаңдық, ұйқының бұзылуы және депрессиялық белгілер жиі кездеседі. Кейбір жағдайларда адам өз мәселесін шеше алмай, ауыр психологиялық күйзеліске ұшырайды. Бұл өз кезегінде отбасылық жанжалдардың көбеюіне, ажырасуларға және әлеуметтік оқшаулануға алып келеді.
Қоғам белсенділерінің пікірінше, лудомания мәселесі әсіресе жастар арасында ерекше назар аударуды қажет етеді. Себебі, жастар әлеуметтік желілер мен интернет кеңістігінде құмар ойындардың жарнамасына жиі тап болады. Кейбір жарнамаларда букмекерлік ойындар тез әрі оңай табыс табудың жолы ретінде көрсетіледі. Алайда шын мәнінде ойыншылардың басым бөлігі қаржылық шығынға ұшырайды.
Соңғы жылдары мемлекет тарапынан құмар ойындарға қатысты бақылау шаралары күшейтіліп келеді. Заңнамалық өзгерістер енгізіліп, жарнамаға қойылатын талаптар қатаңдатылуда. Сонымен қатар, лудоманияның алдын алу мақсатында түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Дегенмен сарапшылар бұл мәселені тек заңнамалық шаралар арқылы шешу мүмкін емес екенін айтады. Олар халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру, психологиялық көмек қызметтерінің қолжетімділігін кеңейту және жастар арасында ағарту жұмыстарын күшейту қажеттігін алға тартады.
Лудомания – бүгінгі қоғамның назарынан тыс қалмауы тиіс күрделі әлеуметтік дерт. Оның зардаптары тек бір адамның өмірімен шектелмей, тұтас отбасы мен қоғамға әсер етеді. Қаржылық қиындықтар, психологиялық күйзеліс, отбасылық жанжалдар мен әлеуметтік мәселелердің көбеюі бұл дерттің қаншалықты қауіпті екенін көрсетеді. Сондықтан құмар ойындардың зияны туралы ақпараттандыру жұмыстарын күшейту, жастардың саналы көзқарасын қалыптастыру және тәуелділікке шалдыққан азаматтарға уақытылы көмек көрсету – қоғам алдындағы маңызды міндеттердің бірі. Тек мемлекет, қоғам және отбасы бірлесе әрекет еткен жағдайда ғана лудоманияның таралуын азайтып, оның ауыр салдарының алдын алуға болады.
Аяжан ҚАЗЫБЕК,
«Жаңа өмір»
