25 сәуір – Дүниежүзілік безгекке (малярияға) қарсы күрес күні. Бұл дата адамзат баласын сан ғасырлар бойы әбігерге салған қауіпті дерттің алдын алуға, онымен күресу әдістерін жетілдіруге және халықтың сауаттылығын арттыруға бағытталған. Қазіргі медицинаның қарқынды дамығанына қарамастан, безгек әлі де жаһандық деңгейдегі өзекті мәселелердің бірі болып қалуда.
Безгек – Anopheles тұқымдасына жататын безгек масаларының шағуы арқылы таралатын, трансмиссивті жұқпалы ауру. Дерттің қоздырғышы – қарапайымдылар тобына жататын плазмодиялар. Адам қанына түскен плазмодиялар бауыр мен қанның қызыл түйіршіктерін (эритроциттерді) зақымдап, ағзаның жалпы улануына әкеп соғады. Аурудың алғашқы белгілері инфекция жұққаннан кейін 10–15 күн өткенде пайда бола бастайды. Безгектің өзіне тән клиникалық көріністеріне дене қызуының 39–40 градусқа дейін күрт көтерілуі, қатты қалтырау, тершеңдік, бас және бұлшықет аурулары жатады. Егер, безгек дер кезінде анықталып, емделмесе, ол қан аздыққа бүйрек жетіспеушілігіне, тіпті, мидың зақымдануына әкеліп, өлім қаупін тудыруы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) мәліметінше, безгек негізінен Африка, Оңтүстік-Шығыс Азия және Латын Америкасының тропикалық аймақтарында кең таралған. Алайда, қазіргі жаһандану заманында, туризм мен көші-қонның дамуына байланысты, бұл дерттің «сырттан келу» қаупі кез келген ел үшін өзекті. Қазақстан аумағында безгектің жергілікті ошақтары жоқ деп есептелгенімен, экзотикалық елдерге демалысқа немесе іссапарға баратын отандастарымыз өте сақ болуы тиіс.
Безгекпен күресудің ең тиімді жолы – оның алдын алу. Мамандар келесідей негізгі сақтық шараларын ұсынады. Біріншіден, химиялық профилактика: егер сіз безгек көп таралған елге баратын болсаңыз, сапарға шығардан бұрын дәрігермен кеңесіп, арнайы препараттарды қабылдауды бастау қажет. Екіншіден, масалардан қорғану: терезелерге тор орнату, репелленттерді пайдалану және кешкі уақытта денеңізді барынша жауып тұратын ашық түсті киімдер кию маңызды. Үшіншіден, сапардан оралғаннан кейін үш жыл бойы дене қызуыңыз себепсіз көтерілсе, міндетті түрде медициналық мекемеге жүгініп, тропикалық елде болғаныңызды хабарлауыңыз қажет.
Бүгінгі таңда әлемдік қоғамдастық алдында «Безгексіз әлем» мақсаты тұр. Көптеген мемлекеттер бұл дертті толық жеңіп, тиісті сертификаттар алды. Алайда, климаттың өзгеруі мен масалардың дәрілерге төзімділігі бұл күресті әлі де тоқтатпауды талап етеді. Денсаулық – әр адамның өз қолында. Саяхатқа шығар алдында сақтану шараларын білу және жауапкершілік таныту – өміріңізді сақтап қалудың басты кепілі. Безгек – айықпас дерт емес, бірақ ол салғырттықты кешірмейтінін есте сақтаған жөн.
Г.Тұрысбекова,
аудандық орталық аурухананың
эпидемиолог дәрігері
