Жыл сайын Дүниежүзілік артериялық гипертониямен күрес күні аясында артериялық гипертензияның алдын алу, ерте анықтау және тиімді емдеу мәселелері кеңінен талқыланады. Бұл күннің негізгі мақсаты – халық арасында қан қысымының жоғарылауының қауіптілігі туралы хабардарлықты арттыру және жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу.
Артериялық гипертензия – қазіргі таңда жаһандық денсаулық сақтау жүйесіндегі маңызды мәселелердің бірі, себебі ол инсульт пен миокард инфарктінің негізгі қауіп факторларының қатарында.
Мәселенің өзектілігі
Артериялық гипертензия:
* Ересек халықтың 25–40%-ында кездеседі
* Көп жағдайда симптомсыз өтеді
* Ерте мүгедектік пен өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі
Қазақстанда да бұл аурудың таралуы жоғары деңгейде қалып отыр, сондықтан кешенді ұлттық шараларды енгізу аса маңызды.
Ұлттық бағдарлама тұжырымдамасының мақсаты.
Ұлттық бағдарлама халық денсаулығын жақсартуға бағытталған және келесі мақсаттарды көздейді:
* Артериялық гипертензияның таралуын төмендету
* Ерте диагностика деңгейін арттыру
* Асқынулардың алдын алу
* Халықтың медициналық сауаттылығын жоғарылату
Негізгі міндеттері
Бағдарлама аясында келесі міндеттерді іске асыру ұсынылады:
1. Скрининг және ерте анықтау
* Алғашқы медициналық-санитарлық көмек деңгейінде қан қысымын жүйелі өлшеу
* Қауіп топтарын (семіздік, диабет, темекі шегушілер) анықтау
* Тегін профилактикалық тексерулер жүргізу
1. Халықты ақпараттандыру
* Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы түсіндіру жұмыстары
* Мектептер мен ЖОО-да денсаулық сабақтарын өткізу
* Әлеуметтік желілерде профилактикалық контент тарату
Өмір салтын түзету
* Дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру.
* Тұзды тұтынуды азайту
* Физикалық белсенділікті арттыру
* Темекі мен алкогольді шектеу
Медициналық көмекті жетілдіру
* Клиникалық хаттамаларды енгізу
* Дәрігерлердің біліктілігін арттыру
* Заманауи диагностикалық құралдармен қамтамасыз ету
Дәрілік қамтамасыз ету
* Негізгі антигипертензивті препараттардың қолжетімділігін арттыру
* Амбулаторлық деңгейде тегін немесе жеңілдікпен дәрі беру
Іске асыру кезеңдері
Ұлттық бағдарлама келесі кезеңдерден тұрады:
1. Дайындық кезеңі – нормативтік-құқықтық база қалыптастыру
2. Іске асыру кезеңі – скрининг, оқыту және емдеу шараларын жүргізу
3. Бағалау кезеңі – нәтижелерді талдау және тиімділігін бағалау
Күтілетін нәтижелер
Бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде:
* Артериялық гипертензияны ерте анықтау деңгейі артады
* Инсульт пен инфаркт жиілігі төмендейді
* Халықтың өмір сүру ұзақтығы артады
* Денсаулық сақтау шығындары азаяды
Дүниежүзілік артериялық гипертониямен күрес күні – тек ақпараттық шара ғана емес, сонымен қатар, ұлттық деңгейде нақты әрекеттерді талап ететін маңызды күн. Ұлттық бағдарлама тұжырымдамасын тиімді жүзеге асыру арқылы артериялық гипертензияның таралуын азайтып, халық денсаулығын жақсартуға болады.
Әрбір азамат өз денсаулығына жауапкершілікпен қарап, қан қысымын тұрақты бақылауы тиіс. Ал, медицина қызметкерлерінің міндеті – сапалы профилактика мен емді қамтамасыз ету.
Мөлдір Байсынқұл,
аудандық орталық аурухананың жалпы
тәжірибелік дәрігері
