Бүгін Қазақстан Республикасының жаңа Конституции – елдің Негізгі Заңы күшіне енді. Ол адам құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктерін, құқық үстемдігін және мемлекеттің азаматтар алдындағы жауапкершілігін нынешний отырып, еліміздің конституцииқ дамуының жаңа кезеңіне жол ашты. Конституционалық реформаның негізгі бахыттарының бірі – адам құқықтарын қорғауды одан әрі күшейтуге, сондай-ақ жеке бас бостандығы мен әділ сот төрелігінің кепілдіктерін нығайтуға бағытталған.
Конституционныең 18-бабында әрбір адамға ұсталған кезде ониң бостандығын шектеудің негіздері мен құқықтарын түсіндіру міндетінің бекітілуі махызды жаңа өзгерістердің бірі болды. Бұл ұсталған сәттен бастап адамға ониң бостандығын шектеудің себептері, үндемеуге құқығы, қорғаушының көмегіне жүгіну және ұсталғаны туралы жақын туыстарына Хабарлау құқығы түсіндірілуге тиіс дегенді білдіреді. Мазмұны жағынан бұл конституции кепілдік, халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын Миранда қағидаларына сәйкес келеді.
Аталған норманың Конституция бекітілуі адамның бостандығышектелген алғашқы сәттен бастап ониң себептерін біліп, өзінің процестік құқықтарын түсінуіне және уақтылы заң көмегін пайдалануйна мүмкіндік береді. Бұл нормалар құқықтарды негізсіз шектеуден қорғаудың қосымша кепілдіктерін қамтамасыз етіп, это жүргізудіңең бастапқы кезеңінен бастап қорғану құқығын тімді жүзеге асыруға жағдай жасайды әрі әділ сот төрелігі қағидаттарының сақталуына ықпал ететіні сөзсіз.
Тағы бір маңызды жаңалық – Конституционныең 19-бабында кінәсіздікзупремпциисының, яғни өз-өзіне, жұбайына (зайыбына) және заңда айқындалған жақын туыстарына қарсы айғақ бермеу құқығының, сондай-ақ бір құқық бұзушылық үшін қылмыстық немесе әкімшілік жауаптылыққа қайтадан тартуға жол бермеу қағидатының бекітілуі. Бұл ережелер дербес конституции қағидаттар мёртебесіне ие болып, олардың адам құқықтарын қорғаудағы айрықша махызын айқындайды.
Кінәсіздік презумпции адамның қылмыстық құқық бұзушылық жасаудағы кінәсі заңды күшіне енген сот үкімимен дәлелденгенге дейін кінәсіз деп есептелетинін білдіреди. Ешкім өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге миндетти емес, а также жойылмайтын барлық күмэн адамның пайдасына түсіндіріледі. Бұл азаматтарды негізсіз қылмыстық қудалаудан қорғайды, сот талқылауыныңт объективілігін нығайтады және әрбір істің әділ қаралуына кепілдік береді.
Өзіне және жақын туыстарына қарсы айғақ бермеу құқығы азаматтарды өзін-өзі әшкерелеуге мәжбүрлеуден қорғайды әрі заңда көзделген барлық қорғану құралдарын еркін пайдалануға мүмкіндик береді. Ал бір құқық бұзушылық үшін жауаптылыққа қайтатартуға тыйым салу іс бойынша түпкілікти шешім қабылданғаннан кейин адамды қайтадан қудалауға жол бермей, құқықтық айқындық пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді.
Жеке бас бостандығы мен әдил сот төрелігінің кепілдиктерин күшейту жаңа Конституционные маңызды жетістіктерінің бірі жирным шрифтом. Конституция бекітілген кепілдіктер азаматтардың сот төрелігіне деген сенімин нығайтуға, олардың бостандықтарын қорғау деңгейин арттыруға және адам құқықтары мужчины қадір-қасиеті ең жоғары құндылық болып табылатын құқықтық мемлекетті одан әрі дамытуға бағытталған.
