Ана сүті – жаңа туған нәресте үшін табиғаттың берген ең құнды әрі теңдессіз тағамы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) нәрестені өмірінің алғашқы 6 айында тек ана сүтімен қоректендіруді, ал кейін қосымша тағаммен бірге 2 жасқа дейін және одан да ұзақ емізуді ұсынады. Ана сүті нәрестенің өсуі мен дамуына қажетті барлық қоректік заттарды оңтайлы мөлшерде қамтамасыз етеді, инфекциялардан қорғайды және өмір бойғы денсаулықтың негізін қалайды.
Ана сүтінің құрамы
Ана сүтінің құрамы нәрестенің жасына және қажеттілігіне қарай үнемі өзгеріп отырады.
Негізгі компоненттері:
* Су – шамамен 87%, нәрестенің сұйықтыққа деген қажеттілігін толық қамтамасыз етеді.
* Ақуыздар – жеңіл қорытылады, ағзаның өсуіне және тіндердің қалыптасуына қажет.
* Майлар – энергияның негізгі көзі, ми мен жүйке жүйесінің дамуына ықпал етеді.
* Көмірсулар (лактоза) – энергия береді, ішектегі пайдалы микрофлораның дамуын қолдайды.
* Дәрумендер мен минералдар – ағзаның қалыпты қызметіне қажет.
* Ферменттер мен гормондар – ас қорытуды және зат алмасуды жақсартады.
* Иммундық факторлар (секреторлық IgA, лактоферрин, лизоцим, лейкоциттер және т.б.) – жұқпалы аурулардан қорғайды.
Ана сүтінің ерекше қасиеттері
1. Иммунологиялық қорғау
Ана сүті көптеген бактериялар мен вирустарға қарсы табиғи қорғаныс береді. Ол нәрестеде иммундық жүйенің қалыптасуына көмектесіп, пневмония, диарея, отит және басқа инфекциялық аурулардың даму қаупін төмендетеді.
2. Жеңіл қорытылуы
Ана сүтінің ақуыздары мен майлары нәрестенің жетілмеген ас қорыту жүйесіне толық бейімделген. Сондықтан ол жеңіл сіңеді және ішекке артық салмақ түсірмейді.
3. Құрамының өзгергіштігі
Ана сүтінің құрамы тұрақты емес:
* Уыз (колострум) – туғаннан кейінгі алғашқы 2–4 күнде бөлінеді. Иммундық факторларға өте бай.
* Өтпелі сүт – 5–14 күн аралығында бөлінеді.
* Жетілген сүт – 2 аптадан кейін түзіледі.
Сонымен қатар емізу кезінде:
* Алғашқы сүт – сұйықтау, шөлді қандырады.
* Соңғы сүт – майға бай, нәрестені тойындырып, салмақ қосуына ықпал етеді.
4. Микробиомның қалыптасуы
Ана сүтінде пребиотиктер мен пайдалы микроорганизмдердің өсуіне жағдай жасайтын олигосахаридтер болады. Олар ішек микрофлорасының дұрыс қалыптасуына ықпал етеді.
5. Аллергиялық аурулардың алдын алу
Ана сүті аллергиялық аурулардың, атопиялық дерматиттің және тағамдық аллергияның даму қаупін төмендетуге көмектеседі.
Ана сүтінің балаға пайдасы
* Иммунитетті күшейтеді.
* Дене және ақыл-ой дамуын жақсартады.
* Семіздік қаупін төмендетеді.
* Қант диабеті мен жүрек-қан тамыр ауруларының даму қаупін азайтады.
* Некроздаушы энтероколиттің, әсіресе шала туған нәрестелерде, даму жиілігін төмендетеді.
* Ішек инфекцияларының алдын алады.
* Жақ-бет аппаратының дұрыс дамуына ықпал етеді.
Анаға пайдасы
* Жатырдың тез жиырылуына көмектеседі.
* Босанудан кейінгі қан кету қаупін азайтады.
* Сүт безі мен аналық без обырының даму қаупін төмендетеді.
* 2-типті қант диабеті мен жүрек-қантамыр ауруларының қаупін азайтады.
* Ана мен бала арасындағы эмоционалдық байланысты нығайтады.
* Экономикалық жағынан тиімді әрі әрдайым дайын тағам болып табылады.
Ана сүті – нәресте үшін ең қауіпсіз, ең тиімді және ең пайдалы қорек. Оның ерекше құрамы баланың өсуіне, иммунитетінің қалыптасуына және өмір бойғы денсаулығына оң әсер етеді. Сондықтан өмірдің алғашқы алты айында тек ана сүтімен қоректендіру және емізуді екі жасқа дейін немесе одан да ұзақ жалғастыру – бала денсаулығын сақтаудың маңызды шарты.
Диляра Мырзахметова,
аудандық аурухананың неонатолог-дәрігері
