Өкінішке қарай, сыбайлас жемқорлық әлеуметтік құбылыс ретінде әлемнің барлық елдерінде саяси дамуға қарамастан өмір сүруін жалғастыруда және тек ауқымымен ерекшеленеді.
Сыбайлас жемқорлық әлеуметтік-экономикалық даму, нарықтық экономиканы құру және оны тарту процесін тежейді, сондай-ақ демократиялық қоғамның саяси және қоғамдық салаларына теріс әсер етеді және елдің болашақ дамуына үлкен қауіп төндіреді.
Сыбайлас жемқорлықпен күрес және оның профилактикасы Қазақстандағы мемлекеттік саясаттың негізгі басымдығының бірі болып белгіленген.
Бұл үшін біздің елімізде «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңынан тұратын құқықтық негіз бар, онда «сыбайлас жемқорлық – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестiрiлген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкiлеттiктерін және соған байланысты мүмкiндiктерiн жеке өзi немесе делдалдар арқылы жеке өзіне не үшінші тұлғаларға мүлiктiк (мүліктік емес) игiлiктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында заңсыз пайдалануы, сол сияқты игiлiктер мен артықшылықтарды беру арқылы осы адамдарды параға сатып алу» деген анықтама берілген.
Қарапайым тілмен айтқанда, сыбайлас жемқорлық – бұл қызмет бабын жеке бас пайдасына пайдалану.
Қазіргі уақытта сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту бойынша жұмыс жалғасуда және үнемі жетілдірілуде. Әр ел қабылдаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әдістері бірегей және саяси, экономикалық тұрақтылыққа ғана емес, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге, діни ерекшеліктерге, құқықтық мәдениет деңгейіне, аумақ пен халық алып жатқан аумаққа да байланысты.
Осыған байланысты біздің елімізде Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы бекітілді.
Тұжырымдаманың мақсаты – мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының тиімділігін арттыру, сыбайлас жемқорлықтың кез келген көріністеріне «мүлдем» төзбеушілік атмосферасын қалыптастыру, сыбайлас жемқорлықтың деңгейін төмендету арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысқа бүкіл қоғамды тарту, Қазақстанда сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықты азайту мақсатында адалдықты тексеру (integrity check) жоспарлануда, бұл жосықсыз қызметкерлерді дер кезінде анықтауға және жұмыстан шығаруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, бұл мәселеде жастармен және студенттермен жұмыс істеуге ерекше көңіл бөлу керек деп есептеймін, өйткені жастар – Қазақстанның болашағы! Қазірдің өзінде студенттер мен мектептерде құқықтық мәдениетті және сыбайлас жемқорлық көріністеріне төзбеушілікті тәрбиелеу және оқыту қажет. Қазақстан жастары білім алып, патриоттық рухта тәрбиеленіп, дұрыс басымдық қоюға, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықтың кез келген көріністеріне жол бермей, оны жоққа шығаруға қабілетті деп ойлаймын.
Мемлекеттiк қызметшiлер өздерiне «Мемлекеттiк қызмет туралы» және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының заңдарында және өзге де нормативтiк құқықтық актiлерде көзделген мiндеттер мен шектеулердi өздерiне ала отырып, өз үлгiсiмен парасатты адам мен өз ісінің білгірі кейпiн көрсетуге мiндеттi.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің негізгі әдістерінің бірі – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың профилактикасы екені сөзсіз. Сыбайлас жемқорлықтың салдары мен зұлымдықтарын көргеннен гөрі, ескерткен абзал!.
А.Байқуанышов,
Жамбыл облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті басшысының орынбасары.
Әдеп жөніндегі уәкілі
